Okul Servisinde Kamera Zorunlu mu, Kayıtları Veli İzleyebilir mi? Öğrenci Servislerinde Araç Takip, Kan Grubu Listesi ve KVKK

Kısa cevap: ikisi de zorunlu, ama velinin servis kamerasını canlı izleme ya da kaydı istediği an alma hakkı yok. Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin (25/10/2017 tarihli ve 30221 sayılı Resmî Gazete) 4. maddesi iki ayrı yükümlülük getiriyor: (ı) bendine göre okul servis araçlarında araç takip sistemi bulundurulacak ve kayıtlar en az otuz gün muhafaza edilecek, (m) bendine göre de tüm koltukları görecek şekilde konumlandırılmış iç ve dış kamera ile kayıt cihazı bulundurulacak. Bu bent 19 Ağustos 2025 tarihli ve 32991 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yeniden yazıldı; teknik, donanım, montaj ve işletim şartları bakımından Karayolları Trafik Yönetmeliği ile Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliğe atıf yapar hâle geldi. Cihazı takmak yükümlülüğün yalnızca yarısı. Görüntünün kim tarafından, hangi amaçla, ne kadar süreyle tutulduğu ve kimin eriştiği 6698 sayılı Kanun'a göre ayrıca kurulmak zorunda.

Sahada ilk karışan şey şu: bu verinin sorumlusu kim? Servis sözleşmesi veliyle taşımacı arasında imzalanıyor, araçtaki cihaz taşımacının, dolayısıyla kamera ve konum verisi bakımından veri sorumlusu taşımacıdır. Okul aynı veriden kendi amaçları için (yoklama, güvenlik, veli iletişimi) yararlandığında ayrı bir veri sorumlusu oluyor, belediye ise özel izin belgesi ve güzergâh denetimi tarafında üçüncü aktör. Millî Eğitim Bakanlığı'nın okul servisi tip şartnamesi taşımacıya, araç takip sistemi verilerini istenmesi hâlinde okul yönetimi, kolluk birimleri ve velilerle paylaşma yükümlülüğü getiriyor. Bu bir aktarımdır ve aydınlatma metninde alıcı grupları arasında yazılı olmak zorundadır. Üç satırlık bir “KVKK'ya uygun çalışıyoruz” cümlesi bunun yerine geçmiyor.

Kameranın hangi araçta bugün arandığı model yılına bağlı. Karayolları Trafik Yönetmeliği'ne 29 Kasım 2024 tarihli ve 32737 sayılı Resmî Gazete ile eklenen Ek Madde 4, araç takip ve kamera sistemi ile görüntü kayıt cihazı ve acil durum butonu teçhizatını düzenledi. Geçici 12. madde ise 19 Ağustos 2025 değişikliğiyle son hâlini aldı: yürürlükten sonra ilk defa tescil edilecek taşıtlarda şart ilk tescil sırasında aranıyor, daha önce tescil edilmiş taşıtlarda ise 2025 ile 2023 arasındaki modeller için 1/1/2026, 2022 ile 2018 arasındaki modeller için 1/1/2027, 2017 ve öncesi modeller için 1/1/2028 tarihinden sonraki ilk muayenelerine kadar aranmıyor. Yani aynı filoda kameralı ve kamerasız araçlar bir arada olabiliyor. Envanterini araç bazında tutmayan bir taşımacı, hangi çocuğun görüntüsünün kaydedildiğini de bilmiyor demektir.

Şimdi en pahalı hatayı konuşalım. Yönetmelik kameradan ve görüntü kayıt cihazından söz ediyor, ses kaydından değil. Piyasadaki araç içi kameraların önemli bir kısmı mikrofonlu geliyor ve mikrofon çoğu kurulumda varsayılan olarak açık kalıyor. Kurul'un 24/08/2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı kararı tam bu ayrımı işliyor. Karara konu veri sorumlusu okul öncesi, ilk ve orta öğretim kurumu işletiyordu ve güvenlik gerekçesiyle hem görüntü hem ses kaydı alıyordu. Kurul, görüntü kaydının Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) ve (f) bentleri kapsamında hukuka uygun olduğunu, buna ek olarak ses kaydı alınmasının ise ilgili kişilerin makul beklentisinin ötesinde kaldığını ve meşru menfaat testini geçemediğini değerlendirdi. Karar şöyle bağlandı: ses kaydı yönünden 12. maddenin birinci fıkrasına aykırılıktan 200.000 TL, aydınlatma yükümlülüğünün ispatlanamamasından 30.000 TL, toplam 230.000 TL idari para cezası ve hukuka aykırı ses verilerinin imhası talimatı. Servis aracına kamera taktırırken yapılacak ilk iş, mikrofonun kapalı olduğunu montaj tutanağına yazdırmak.

Araçtaki en hassas veri aslında kamerada değil, listede. Millî Eğitim Bakanlığı'nın tip şartnamesi taşımacıya, tüm servis araçlarında taşınan öğrencilerin adı soyadı, kan grupları, veli adları, ev ve iş yeri adresleri ile telefon numaralarını gösteren bir listeyi sürekli bulundurma yükümlülüğü getiriyor. Kan grubu sağlık verisidir, yani Kanun'un 6. maddesi anlamında özel nitelikli kişisel veridir. Liste araçta bulunacak diye onu koltuk arkasına asılmış, binen herkesin okuyabileceği bir çıktıya çevirmek zorunda değilsiniz. Doğru kurgu şu: kapalı bir dosyada duran, yalnızca şoför ve rehber personelin erişebildiği, personel değişiminde tutanakla devredilen ve öğrenci ayrıldığında güncellenen bir liste. Kurul'un 31/01/2018 tarihli ve 2018/10 sayılı kararındaki yeterli önlemler burada da geçerli: erişimi görev tanımıyla sınırlamak, erişimi kayda almak, personele gizlilik taahhüdü imzalatmak. Geçen yıl servisten ayrılan çocuğun ev adresinin hâlâ araçta dolaşması, bir denetimde açıklaması zor bir başlık.

Personel tarafı da özel nitelikli veriyle dolu. Yönetmeliğin 9. maddesi şoförden, sayılan suçlardan mahkûmiyeti bulunmamasını, D sınıfı sürücü belgesi için en az beş yıllık geçmişi, her yıl aile hekiminden okul servis şoförlüğüne uygun olduğuna dair rapor almasını ve her beş yılda bir psikoteknik rapor sunmasını istiyor. Tip şartname ise taşımacıdan, çalıştıracağı rehber personel ile şoförlerin sabıka kayıt belgelerini okula vermesini bekliyor. Adli sicil kaydı ceza mahkûmiyetine ilişkin veri, aile hekimi ve psikoteknik raporları ise sağlık verisidir. Bu belgelerin mevzuat gereği istendiği açık. Ancak istemek ile süresiz saklamak aynı şey değil. Uygunluk teyit edildikten sonra ihtiyaç duyulan şey belgenin kendisi değil, kontrolün yapıldığına dair kayıttır; sözleşme sona erdiğinde dosyanın akıbeti saklama ve imha politikasında yazılı olmalıdır.

Araç takip sistemi ikili bir veri üretiyor: aracın konumu aynı zamanda o aracı kullanan kişinin konumudur. Servis şoförü çoğu zaman aracı akşam evine götüren kişidir. Hafta sonu, tatil ve mesai dışı saatlerde de akan bir takip, öğrenci güvenliği amacını aşıp çalışanın özel hayatına giriyor. Ölçülü kurgu, takibin sefer başlangıcı ile bitişi arasına sınırlanması ya da en azından sefer dışı verinin ayrı bir yetki seviyesine kapatılmasıdır. Süre tarafında da yaygın bir yanlış okuma var. Yönetmelik “en az otuz gün” diyor, bu bir alt sınır. Üst sınırı Kanun'un 4. maddesindeki ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme ilkesi belirliyor. İki yıllık rota geçmişini “belki lazım olur” diye tutmak bu ilkeye takılır.

2025'te işin üstüne bir katman daha eklendi. Millî Eğitim Bakanlığı, 22 Temmuz 2025 tarihli Bakan onayıyla Öğrenci Servisi Planlama, Takip, Kontrol, Bilgilendirme ve Yönetim Sistemi Yönergesi'ni yürürlüğe koydu. Kapsamı önemli: yönerge, Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği kapsamında hizmet sunan okul servis araçlarını kapsıyor, yani velinin cebinden ödediği her özel servisi değil, taşımalı eğitim kapsamındaki taşımayı. Yönergeye göre araçlarda konum, güzergâh, hız, dur-kalk, bekleme ve kontak verilerini anlık ve geçmişe dönük izleyen entegre bir sistem bulunuyor; servis kapılarının açıldığı konum kaydediliyor ve tanımlı bekleme noktalarıyla karşılaştırılıyor; iç ortam sıcaklığı ile bağıl nemi ölçen sensörler sınır aşımında bildirim üretiyor; araç kimliği kopyalanamaz RFID veya NFC etiketlerle doğrulanıyor. Kişisel veri envanteri açısından bunların her biri ayrı bir işleme faaliyetidir.

Yönergenin en dikkat çeken hükmü şoför doğrulaması. Sürücünün T.C. kimlik kartından alınan biyometrik fotoğrafı ile araç içindeki harici kameradan alınan canlı yüz görüntüsü karşılaştırılıyor, Bakanlıkça belirlenen aralıklarla otomatik yüz doğrulama yapılıyor ve her işlem tarih, saat ve konum bilgisiyle kayda geçiyor. Yalnızca kimliği doğrulanan sürücü aracı kullanabiliyor. Bu açıkça biyometrik veri işlemedir; yönergenin kendisi de bu verilerin 6698 sayılı Kanun'a uygun işleneceğini ve saklanacağını yazıyor. Buradan çıkarılmaması gereken sonuç ise aynı mantığı öğrenciye uygulamak. Servise binen çocuğun parmak izini ya da yüzünü okutan sistem pazarlayan firmalar var. Öğrencinin biniş takibi kartla, etiketle veya rehber personelin yoklamasıyla yapılabiliyorken çocuğun biyometrik verisini işlemek, Kurul'un biyometrik veri rehberinde de altı çizilen zorunluluk ve ölçülülük testini geçmekte zorlanır.

Veli uygulaması tarafında iki tuzak var. Birincisi yetkilendirme. Veli çocuğunun binişini, inişini, konumunu ve tahmini varış zamanını görebilmeli, aynı ekranda güzergâhtaki diğer çocukların adlarını, adreslerini ve veli telefonlarını görmemeli. Bu ayrımı yapmayan uygulamalar sahada az değil, üstelik ekran görüntüsü bir veli grubuna düştüğü anda ortada bir veri ihlali oluyor. İkincisi iletişim. Yönerge, veli ile şoför arasındaki görüşmelerin kişisel telefon numaraları paylaşılmadan sistem üzerinden sağlanmasını, görüşme içeriği veya ses kaydı alınacaksa tüm taraflara önceden açık bilgilendirme yapılmasını ve açık rızaları alınmadan kayıt yapılmamasını istiyor. Uygulamanız yurt dışındaki bir sunucuda çalışıyorsa ya da içinde yurt dışı menşeli analitik ve bildirim kütüphaneleri barındırıyorsa Kanun'un 9. maddesi de devreye girer; yeterlilik kararı bulunmayan ülkeler için uygulamada çoğunlukla standart sözleşme imzalanıyor ve imza tarihinden itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi gerekiyor.

Saklama süreleri iki ayrı rejimde farklılaşıyor, bunu bilerek kurgulamak gerekiyor. Yönetmelik araç takip kayıtları için en az otuz gün diyor. Millî Eğitim Bakanlığı yönergesi kapsamındaki sistemlerde ise takip verilerinin en az bir yıl erişilebilir ve dışa aktarılabilir olması, log kayıtlarının işlem tarihi, kullanıcı ve IP adresi detaylarıyla en az bir yıl saklanması, sisteme erişimin bireysel kullanıcı adı, parola ve iki faktörlü doğrulamayla sınırlanması aranıyor. Hangi rejimin sizin aracınıza uygulandığını netleştirmeden yazılan bir imha politikası havada kalır. VERBİS tarafında çoğu taşımacı istisna kapsamına giriyor: Kurul'un 2018/87 sayılı kararı ve bunu güncelleyen 06/07/2023 tarihli ve 2023/1154 sayılı kararı uyarınca yıllık çalışan sayısı 50'den az ve yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL'den az olup ana faaliyet konusu özel nitelikli kişisel veri işleme olmayan veri sorumluları Sicile kayıttan istisna tutuluyor. İstisna yalnızca sicili kaldırıyor. Aydınlatma, veri güvenliği, saklama ve imha, ilgili kişi başvurularını en geç otuz gün içinde sonuçlandırma ve ihlal hâlinde yetmiş iki saat içinde Kuruma bildirim yükümlülükleri aynen duruyor. 2026 yılında aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi 85.437 TL ile 1.709.200 TL, veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklerin ihlali ise 256.357 TL ile 17.092.242 TL arasında idari para cezası gerektiriyor.

Servis filonuzda üç şeyi bugün kontrol edebilirsiniz: kameraların mikrofonu kapalı mı, araçtaki öğrenci listesi kimin elinde duruyor ve takip verisi kaç gün sonra siliniyor. Üçüne de net cevap veremiyorsanız başlangıç noktanız orasıdır. KVKK Danışman'ın ücretsiz ön değerlendirmesinde servis araçlarınızdaki kayıt sistemlerini, veli ve öğrenci aydınlatma metinlerinizi, kullandığınız takip yazılımının veri akışını ve saklama sürelerinizi mevcut düzenlemelerle karşılaştırıp eksik kalan başlıkları çıkarıyoruz.

Randevu Al