Siyasi Partiler Telefon Numaramı Nereden Buldu? Seçim Mesajlarında 298 Sayılı Kanun'un Yasağı, Üyelik İstisnası ve KVKK'nın Seçim Rehberi

Kısa cevap: kural olarak gönderemez. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 55/B maddesinin ikinci fıkrası konuyu tek cümleyle kapatıyor: vatandaşların elektronik posta adreslerine gönderilecek mesajlarla, taşınabilir veya sabit telefonlarına sesli, görüntülü veya yazılı mesaj göndermek suretiyle propaganda yapılamaz. Maddenin tanıdığı istisna dar: siyasi partilerin kendi üyelerine gönderdiği sesli, görüntülü veya yazılı mesajlar her zaman serbest. Yani ölçü üyelik. Bir partiye üye değilseniz, telefonunuza düşen propaganda mesajının ne seçim mevzuatında ne de kişisel verilerin korunması mevzuatında dayanağı var. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun 24 Ocak 2024'te yayımladığı Seçim Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (Yayın No: 45) bunu açıkça yazıyor: iki kanun birlikte değerlendirildiğinde siyasi partilerin yalnızca kendi üyelerine mesaj göndermek amacıyla iletişim verisi işlemesinin mümkün olduğu belirtiliyor.

İki kanunun nasıl birleştiğini görmek işin özünü anlatıyor. 6698 sayılı Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrasındaki ilk şart, kişisel verinin kanunlarda açıkça öngörülmesi halinde açık rıza olmadan işlenebileceğini söylüyor. 55/B partilere üyelerine mesaj gönderme serbestisi tanıdığı için, parti bir üyesinin telefon numarasını bu amaçla işlerken ayrıca açık rıza almak zorunda değil. Üye olmayan vatandaş bakımından aynı kapı kapalı, çünkü kanun o mesajı serbest bırakmıyor, tersine yasaklıyor. İkinci katman daha ağır. Kişinin siyasi düşüncesi, 6698'in 6. maddesinde sayılan özel nitelikli kişisel verilerden biri. Birinin hangi partiye üye olduğu ya da hangi adayı desteklediği bilgisi bu kapsamda değerlendirilir ve 1 Haziran 2024'te yürürlüğe giren değişiklikten sonra da bu veriler ancak maddede sayılan şartlardan biri varsa işlenebiliyor. Bir yerlerden temin edilmiş hazır numara listesi bu şartların hiçbirine girmiyor.

Gelelim asıl merak edilene: numara nereden geliyor? Burada çoğu kişinin tahmini yanlış çıkıyor. Seçim mevzuatı partilere gerçekten seçmen bilgisi veriyor, ama o bilgilerin içinde telefon numarası yok. 298 sayılı Kanun'un 39. maddesi muhtarlık bölgesi askı listesinin içeriğini tek tek sayıyor: seçmen kütüğü numarası, adı ve soyadı, ana ve baba adı, doğum yılı, doğum yeri, adresi. Aynı madde listenin her yıl mart ayında ait olduğu muhtarlığa iki nüsha, ilan edilen siyasi partilerin o ilçedeki ilçe başkanlarına bir nüsha, ilçe seçim kurulu başkanlıklarına iki nüsha ve il seçim kurulu başkanlığına bir nüsha gönderileceğini düzenliyor. 40. maddeye göre liste seçim dönemlerinde muhtarlıklarda askıya çıkarılıyor ve iki hafta askıda kalıyor. 47. maddenin ikinci fıkrası ise seçmen kütüklerinin, gideri yatırılmak kaydıyla ve bir seçim döneminde iki defadan fazla olmamak üzere parti merkezlerine ya da yetkilendirilmiş il ve ilçe başkanlarına verilebileceğini söylüyor. Listede ad, adres ve doğum bilgisi var, cep telefonu yok. Dolayısıyla size gelen mesajın numarası bu kanaldan gelmiş olamaz.

Geriye birkaç ihtimal kalıyor. Birincisi, farkında olmadan bir partinin üye kayıt defterinde görünüyor olmanız. Bu sanıldığından yaygın bir durum ve kontrol etmesi zor değil. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın vatandaş sorgulama sayfasından T.C. kimlik numaranızla üyelik kaydınızın bulunup bulunmadığını görebilir, aynı sayfadaki istifa dilekçesi formuna ulaşabilirsiniz. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 6. maddesi her Türk vatandaşına dilediği anda üyelikten çekilme hakkı tanıyor. Kayıt tarafı da başıboş değil: aynı Kanun'un 42. maddesine göre ilçe teşkilatları üyelerini üye kayıt defterine kaydeder, defterler ilçe seçim kurulu başkanının denetimi altındadır ve en az altı ayda bir incelenir; 10. maddeye göre üye listeleri altı ayda bir Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Sorgulamada kaydınız çıkarsa gelen mesajın hukuki durumu bambaşka bir yere oturur. Çıkmazsa elinizde somut bir iddia var demektir.

İkinci ihtimal, numaranın başka bir yerden devşirilmiş olması. Eski bir üyelik formu, bir hizmet kaydı, satın alınmış bir veri tabanı, sızdırılmış bir dosya. Kurul'un bu konudaki yaklaşımını siyasi parti dosyalarından değil ama birebir aynı mantığı kuran bir karardan okumak mümkün. 10 Haziran 2026 tarihli ve 2026/1183 sayılı kararda bir tasarruf finansman şirketi, ilgili kişinin telefon numarasını bir marka elçisi programı üzerinden üçüncü bir kişiden almış, ardından arama yapıp SMS göndermiş. Kurul geçerli bir işleme şartının bulunmadığını, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmediğini ve görüşmenin sürdürülmesinin zımni rıza sayılamayacağını değerlendirerek 1.000.000 TL idari para cezası uyguladı. Veri sorumlusunun ticari bir şirket değil bir siyasi parti olması bu değerlendirmeyi değiştirmez; partiler de kendi faaliyetleri bakımından veri sorumlusudur.

Peki mesajı durdurmak için ne yapılabilir? En çok zaman kaybettiren yanlış, İleti Yönetim Sistemi'ne güvenmek. İYS, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a dayanıyor ve ticari elektronik iletileri yönetiyor. Siyasi propaganda mesajı ticari ileti değil, bir mal veya hizmetin tanıtımı için gönderilmiyor. Bu yüzden İYS üzerinden ret hakkınızı kullanamazsınız, mesajın altında işleyen bir ret seçeneği de çıkmaz. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na yapılan başvurular da çoğunlukla aynı gerekçeyle, içeriğin ticari olmaması nedeniyle sonuçsuz kalıyor ve seçim mevzuatına yönlendiriliyor. Pratikte işleyen iki yol var, ikisi de ayrı kapıya çıkıyor.

Birincisi kişisel verilerin korunması yolu. Önce veri sorumlusuna, yani mesajı gönderen partiye başvurmanız gerekiyor. Kanun'un 13. maddesi ve Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ bu başvurunun şeklini düzenliyor; veri sorumlusunun talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırması gerekiyor. Başvuru reddedilir, verilen cevap yetersiz kalır ya da otuz gün içinde hiç cevap gelmezse, 14. madde uyarınca cevabı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz ve her halde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurul'a şikayette bulunabilirsiniz. Sıra önemli, başvuru yolu tüketilmeden doğrudan şikayete gidilemiyor. Talebi yazarken somut olun: numaranın hangi kaynaktan elde edildiğini sormak, verinin silinmesini istemek ve yapılan işlemin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini talep etmek 11. maddedeki hakların içinde. Rehber ayrıca eski üyelerin, üyelikleri sona erdiği için işleme sebebi ortadan kalkan verilerinin imhasını talep edebileceğini belirtiyor.

İkincisi seçim yolu. Propaganda süresi 298 sayılı Kanun'un 49. maddesiyle sınırlandırılmış durumda: oy verme gününden önceki onuncu günün sabahında başlıyor, oy verme gününden önceki günün saat 18.00'inde sona eriyor. Mesaj yasağına aykırılığı ilçe ve il seçim kurullarına, oradan Yüksek Seçim Kurulu'na taşımak mümkün. 55/B'nin üçüncü fıkrasındaki ayrıntı da seçim dönemlerinde sık sorulan bir sorunun cevabı: oy verme gününden önceki on günlük sürede kamuoyu araştırmaları, anketler ve tahminlerin yayınlanması ve dağıtımı yasak, bu sürenin dışında yapılacak yayınların ise tarafsızlık, gerçeklik ve doğruluk ilkelerine uygun olması şart. Bir anket şirketinin sizi araması ayrı bir konu ve o şirket kendi başına veri sorumlusu. Arayan kişiye cevaplarınızın adınızla mı yoksa toplulaştırılmış biçimde mi kaydedildiğini sormak, soruyu doğru yere getirir.

Bağımsız adaylar bakımından tablo daha net. Rehber, 55/B ile kişisel verilerin korunması mevzuatı birlikte değerlendirildiğinde bağımsız adayların vatandaşlara sesli, görüntülü veya yazılı mesaj gönderemeyeceklerini, dolayısıyla vatandaşların kişisel verilerini bu amaçla işlememeleri gerektiğini söylüyor. Üyelik istisnası partilere tanınmış, bağımsız adayın üyesi yok. Rehberin eklediği not da önemli: bağımsız adaylar propaganda yasağı dışında başka amaçlarla kişisel veri işlerlerse gerçek kişi veri sorumlusu sayılıyorlar ve aydınlatma dahil bütün yükümlülükler onlara da uygulanıyor. Seçim bürosunda tutulan gönüllü listeleri, bağış kayıtları ve ziyaretçi defterleri tam olarak bu kapsamda.

Parti tarafında en sık yapılan hata, VERBİS istisnasını genel muafiyet sanmak. Kurul'un 2 Nisan 2018 tarihli ve 2018/32 sayılı kararında, 2820 sayılı Kanun'a göre kurulmuş siyasi partiler sicile kayıt yükümlülüğünden istisna tutulan veri sorumluları arasında sayılıyor. Kayıt yok, yükümlülük var. Aydınlatma (10. madde ve ilgili Tebliğ), veri güvenliğine ilişkin teknik ve idari tedbirler (12. madde), işleme sebebi ortadan kalktığında silme, yok etme veya anonim hale getirme (7. madde) aynen geçerli. Yüksek Seçim Kurulu'nun konumu farklı: Kanun'un 28. maddesinin ikinci fıkrasındaki istisna nedeniyle rehber, YSK'nın seçim faaliyetleri bakımından aydınlatma yükümlülüğünün ve VERBİS kaydının bulunmadığını, ilgili kişinin 11. maddedeki haklarının da zararın giderilmesini talep etme hakkı hariç uygulanmayacağını değerlendiriyor. Buna karşılık seçmen kütüğünde yer alan bilgiler için düzeltme ve güncelleme talebi, 298 sayılı Kanun'un kendi hükümlerine göre her zaman mümkün.

Kampanya yürüten bir ekip için yapılacaklar listesi kısa. Gönderim yapacağınız numaraların kaynağını yazılı olarak gösterebiliyor olun, gösteremediğiniz hiçbir listeyi kullanmayın. Üyelik kaydını gönderim öncesinde doğrulayın, üyelikten çekilen kişinin verisini imha prosedürüne bağlayın. Mesaj altyapısını sağlayan firma sizin veri işleyeniniz, aranızda yazılı sözleşme olmadan tek bir gönderim yapmayın. Üye formlarında aydınlatma metnini ayrı ve okunur biçimde verin, saklama sürelerini yazın, ilçe teşkilatlarının elindeki defter ve dosyaların kimde durduğunu kayıt altına alın. Rakamlar ortada: 2026 yılında aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi 85.437 TL ile 1.709.200 TL, veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklerin ihlali 256.357 TL ile 17.092.242 TL arasında idari para cezasına konu oluyor. Telefonunuza gelen mesaj yüzünden nereye başvuracağınızı çözemediyseniz ya da bir parti, dernek veya kampanya yapısında elinizdeki listelerin dayanağından emin değilseniz, KVKK Danışman'ın ücretsiz ön değerlendirmesinde durumu birlikte gözden geçirip atılacak ilk adımı çıkarabiliriz.

Randevu Al