Drone ile Çekim Yapmak KVKK'ya Aykırı mı? Yeni İHA Talimatı, Mahremiyet Bölgeleri ve Komşunun Bahçesi

Kısa cevap: drone ile çekim yapmak yasak değil, ama aynı anda iki ayrı mevzuat katmanına uymanız gerekiyor. Birincisi havacılık tarafı. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün yeniden hazırlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) 30 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi ve 22/2/2016 tarihli eski talimatı ekleriyle birlikte yürürlükten kaldırdı. İkincisi veri koruma tarafı. Yeni talimat, hazırlanış dayanakları arasında 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nu da sayıyor ve mahremiyeti, hava sahasının insansız hava aracı operasyonlarına kapatılma gerekçelerinden biri hâline getiriyor. Sonuç şu: uçuş izniniz tamam olsa bile kaydettiğiniz görüntünün hukuka uygunluğu ayrıca sorulur. Kamerayı açtığınız anda çoğu durumda veri sorumlusu olursunuz.

Kimin hangi belgeyle uçabildiğine bakalım, çünkü sahadaki en yaygın hata burada. Talimat araçları azami kalkış kütlesine göre dört sınıfa ayırıyor: M0 (500 gram dâhil ile 4 kg arası), M1 (4 ile 25 kg), M2 (25 ile 150 kg), M3 (150 kg ve üzeri). Tasarımı gereği yatayda 10 metre yarıçaplı ve dikeyde 20 metre yüksekliğindeki uçuş zarfının dışına çıkamayan basit İHA'lar, yani oyuncaklar, pilot lisansı ile kayıt, tescil ve ithal uygunluk yükümlülüklerinden muaf. 500 gramın altında olup bu tanımı karşılamayan araçlar ise M0 hükümlerine tabi; cebinize sığan bir drone'un otomatik olarak kapsam dışı olduğunu düşünmek yanlış. Lisans tarafında yetki artık aracın ağırlığına değil pilota bağlanmış durumda. P0 amatör operasyonlar için düzenleniyor (asgari on yaş, görüş hattında ve gündüz, azami 120 metre yükseklik ile 3.000 metre yatay mesafe). P1 ticari operasyonlar için (asgari on sekiz yaş, uygun donanımla gece uçuşu mümkün). P2 ise görüş hattı dışı, otonom, kalabalık üstü ve taşımacılık gibi yüksek riskli operasyonların lisansı. Düğün, emlak ilanı, şantiye tanıtımı, otel filmi, hepsi ticari operasyondur ve en az P1 ister. Mevcut belgeler için 31 Temmuz 2027'ye kadar geçiş süresi tanınmış; İHA0 sertifikaları intibak eğitimiyle P0'a, İHA1 P1'e, İHA2 ve İHA3 P2'ye dönüşüyor.

Nerede uçabileceğiniz konusu ise eskisine göre hem daha net hem daha dar. Türk hava sahası, İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS) haritasında yeşil, kırmızı ve turuncu bölgeler ile bunların dışında kalan sahalar biçiminde yayımlanıyor. Yeşil bölge, belirlenen irtifa ve şartlar altında ayrıca operasyonel izin gerektirmeyen alan ve Genel Müdürlük bu bölgeleri emniyet, güvenlik, mahremiyet veya çevresel değerlendirmeler sonucunda belirliyor. Asıl belirleyici cümle şu: yeşil bölgeler dışında kalan tüm sahalar bu talimat uygulamasında kısıtlanmış bölge sayılıyor. Tanımlar maddesinde kısıtlanmış bölge, emniyet, güvenlik veya mahremiyet nedenleriyle operasyonların kısıtlandığı veya yasaklandığı hava sahası hacmi olarak tarif ediliyor. Pratik karşılığı, mahallenizin üzerinde canınız istediğinde uçamamanız. Yeşil, kırmızı ve turuncu bölgeler dışındaki sahalarda uçuş, sahanın bulunduğu yerin mülki idare amirinin uygunluğu alınarak Genel Müdürlükçe verilen izne bağlı. Donanım tarafında da bir kilit var: coğrafi sınırlama işlevi, kullanıcı kaydı sistem üzerinden doğrulanmadıkça aracı 10 metre yarıçaplı ve 20 metre yükseklikteki varsayılan zarfın dışına çıkaramayacak biçimde tasarlanıyor. Talimat, İHATTYS devreye alınıp duyurulana kadar kayıt, bildirim, izin ve tahsis işlemlerinin yürürlükten kaldırılan mevzuatın ilgili hükümlerine göre yürütüleceğini de ayrıca düzenliyor.

Veri koruma tarafına geçelim. Havadan çekilen bir görüntü, içinde tanınabilir bir yüz, okunabilir bir plaka, bir kapı numarası ya da bir kişinin bahçesindeki yaşam düzeni varsa kişisel veri içerir. Kurum'un 23 Haziran 2026 tarihli kamuoyu duyurusu burada yol gösteriyor. Duyuru, belediyelerin cadde, meydan, park ve sahil gibi alanlara kurduğu kameraların görüntülerini turistik tanıtım amacıyla internetten canlı yayımlamasını ele aldı ve kamera açılarında gerçek kişilerin yüzlerinin göründüğü, araç plakalarının okunabildiği tespit edildi. Kurum, görüntüler kaydedilmese dahi canlı yayımlanmasının 6698 sayılı Kanun kapsamında kişisel veri işleme faaliyeti olduğunu, belediyelere turizm ve tanıtım hizmeti yapma yetkisi veren hükmün ise kamerayla canlı izleme yapılabileceğine dair açık bir yasal yükümlülük içermediğini belirtti. Faaliyetlerin ivedilikle durdurulması istendi, aksi hâlde Kanun'un 18. maddesi kapsamında idari yaptırım uygulanabileceği duyuruldu. Aynı mantık drone yayınları için de geçerli. Kaydetmiyor olmanız, işlemediğiniz anlamına gelmiyor.

Duyurunun bir tespiti drone tartışmasının tam ortasına oturuyor. Kişilerin özel hayatının korunacağına dair makul beklentisinin bulunduğu hâllerde kamuya açık alanlar da özel hayat kapsamında değerlendiriliyor; meydan, yürüyüş yolu, oturma alanları ve kumsal gibi insanların sosyalleşerek dinlendiği yerlerde davranışlarının izlenmemesini bekleyebilecekleri kabul ediliyor. Drone bu beklentiyi sıradan bir kameradan daha sert zorluyor, çünkü bakışı yatay değil dikey. Duvar, çit, perde ve site kapısı gibi insanların mahremiyet için kullandığı fiziksel araçların hepsi yukarıdan bakan bir lense karşı işlevsiz kalıyor. Bahçe, teras, balkon ve havuz kenarı, ev içi kadar korunan alanlardır. Buradan alınan bir görüntü idari bir mesele olmaktan çıkıp ceza hukukuna geçer: Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesine göre kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılıyor, gizlilik görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmişse ceza bir kat artırılıyor, özel hayata ilişkin görüntülerin hukuka aykırı ifşası ise iki yıldan beş yıla kadar hapsi gerektiriyor.

Peki hobi olarak uçuran biri de mi veri sorumlusu sayılıyor? Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi devreye giriyor: kişisel verilerin, üçüncü kişilere verilmemek ve veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklere uyulmak kaydıyla gerçek kişiler tarafından tamamen kendisiyle veya aynı konutta yaşayan aile fertleriyle ilgili faaliyetler kapsamında işlenmesi hâlinde Kanun hükümleri uygulanmıyor. Cümlenin başındaki şart çoğu kişinin gözünden kaçıyor. Tatilde çektiğiniz sahil videosu telefonunuzun galerisinde kaldığı sürece bu istisnanın içindesiniz. Aynı videoyu bir video platformuna yüklediğiniz, tanımadığınız kişilerin olduğu bir gruba düşürdüğünüz veya bir markanın tanıtımında kullandırdığınız anda görüntü üçüncü kişilere verilmiş olur ve istisna ortadan kalkar. Bu, otomatik olarak ceza kesileceği anlamına gelmez. Ama o andan sonra aydınlatma, hukuki sebep ve veri güvenliği başlıklarının tamamı sizin üstünüzdedir.

Ticari çekimlerde ilk netleştirilecek konu roller. Bir emlak ofisi için ilan görseli çeken drone firması, çekimin amacını ve vasıtalarını kendisi belirlemiyor, müşterinin talimatıyla çalışıyorsa veri işleyendir ve arada Kanun'un aradığı yazılı sözleşmenin bulunması gerekir. Aynı firma çektiği kareleri kendi referans sayfasında veya sosyal medya hesabında kullanıyorsa, o kullanım bakımından veri sorumlusudur. Aydınlatma tarafında açık alan zor bir zemin, ama imkânsız değil. Etkinliklerde davetiye ve bilet metnine yerleştirilen bilgilendirme, sahada görünür tabela, apartman ve site çekimlerinde giriş panosuna asılan duyuru, firmanın internet sitesindeki ayrıntılı metin. Katmanlı kurgu iş görüyor. Kurum'un 8 Haziran 2026 tarihli iş yeri güvenlik kamerası duyurusundaki ölçü burada da geçerli: kamera konumu, görüş açısı ve yakınlaştırma ile izlenme sıklığı dikkatle değerlendirilmeli, geniş açılı veya yüz odaklı kayıtlardan kaçınılmalıdır. Bir binanın cephesini çekmek için o binanın pencerelerine yakınlaşmanız gerekmiyor.

Asıl risk çoğu zaman yayımlanan videoda değil, kimsenin bir daha dokunmadığı ham kayıtlarda birikiyor. Beş dakikalık tanıtım filmi için saatlerce görüntü toplanıyor, kurgudan artan dosyalar diskte kalıyor, yıllarca silinmiyor. Doğru yaklaşım şu: teslim edilen işte kullanılmayan ham kayıtları belirli bir sürenin sonunda imha etmek, bu süreyi saklama ve imha politikasında yazılı hâle getirmek, teslim edilen kurguda yüzleri ve plakaları bulanıklaştırmak. Maskelemenin hukuki bir karşılığı var. Kurul, bir döviz bürosuna ait güvenlik kamerası görüntülerinin haber ajansıyla paylaşılmasına ilişkin 24/11/2022 tarihli ve 2022/1249 sayılı kararında, yalnızca göz çevresinin göründüğü görüntülerin tek başına kişiyi tanıtmaya yetmediğini değerlendirmiş ve şikâyeti reddetmişti. Depolama tarafında da bir soru var: çekimlerinizi yurt dışında sunucusu bulunan bir bulut hizmetine yüklüyorsanız bu bir yurt dışına aktarımdır ve Kanun'un 9. maddesine tabidir. Yeterlilik kararı bulunmayan ülkeler için uygulamada çoğunlukla standart sözleşme imzalanıyor ve imza tarihinden itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi gerekiyor.

Kurumsal kullanımda tablo daha karışık. İnşaat şirketleri şantiyede ilerleme takibi için, tarım işletmeleri parsel analizinde, enerji şirketleri hat kontrolünde, sigortacılar hasar tespitinde, belediyeler kaçak yapı ve kaçak hafriyat denetiminde drone uçuruyor. Hepsinin makul bir gerekçesi olabilir. Sorun, faaliyetin ilan edilen amacın dışına taşması. Şantiye ilerlemesini ölçmek için haftada bir yapılan uçuş, günde üç kez tekrarlandığında ve görüntülerden kimin ne zaman nerede olduğu çıkarılabilir hâle geldiğinde artık çalışan izlemesidir, ölçülülük testine takılır. Çatı hasarı için yapılan bir uçuş aynı karede komşu bahçesini de kaydediyorsa amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkesinden uzaklaşır. Her drone faaliyeti kişisel veri işleme envanterinde ayrı bir satır olmalı, hukuki sebebi ve saklama süresi yazılmalıdır. VERBİS tarafında birçok küçük operatör istisna kapsamında kalıyor: Kurul'un 2018/87 sayılı kararı ve bunu güncelleyen 06/07/2023 tarihli ve 2023/1154 sayılı kararı uyarınca yıllık çalışan sayısı 50'den az ve yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL'den az olup ana faaliyet konusu özel nitelikli kişisel veri işleme olmayan veri sorumluları Sicile kayıttan istisna tutuluyor. İstisna yalnızca sicili kaldırıyor; aydınlatmayı, veri güvenliğini ve başvuru yönetimini kaldırmıyor.

Yeni rejimin az konuşulan yüzü, kameranın öbür tarafında duran pilotun kendi verisi. Talimat, basit İHA dışında kayıt yükümlülüğüne tabi tüm araçlara uzaktan tanımlama sistemi bulundurma zorunluluğu getiriyor; bu sistem aracın uçuş sırasındaki kimlik, konum ve durum bilgilerini doğrudan veya ağ üzerinden yayınlıyor. İHATTYS ise kayıtlı tüm araçların anlık konum ve uçuş durum bilgisini merkezî olarak izliyor, uçuş izni başvurularını, onaylarını ve iptallerini kayıt altına alıyor. P2 kapsamındaki operasyonlarda her uçuş öncesinde planlanan güzergâh veya alan koordinatları, irtifa ve saat bilgisiyle bildirim yapılıyor, uçuş sonunda gerçekleşme kaydı tamamlanıyor. Lisans başvurusunda belirli suçlardan hüküm giymemiş olma şartı aranıyor, P2 için asgari üçüncü sınıf sağlık sertifikası isteniyor. Bunların hepsi kişisel veridir. Talimatın 26. maddesi kullanıcı ve pilota, komuta kontrol bağı, görev verisi ve uzaktan tanımlama bilgilerinin yetkisiz erişime ve müdahaleye karşı korunması dâhil teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü getiriyor. Bu hüküm, Kanun'un 12. maddesindeki veri güvenliği yükümlülüğünün havacılık mevzuatındaki yansımasıdır.

Evinizin üzerinde alçaktan dolaşan bir drone varsa yapılacaklar sırayla şöyle. Kendi cihazınızla tarih ve saat belli olacak biçimde durumu kayda alın. Pilotu tespit edebiliyorsanız hangi amaçla uçtuğunu ve kimin adına çalıştığını sorun. İzinsiz uçuş söz konusuysa kolluğa bildirin. Görüntü kaydı alındığını düşünüyorsanız Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi kapsamında Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunabilirsiniz. Karşınızda bir şirket varsa önce veri sorumlusuna başvurup en geç otuz gün içinde cevap beklemeniz, sonucu yetersiz bulursanız Kurula şikâyet yoluna gitmeniz gerekiyor. İdari tarafta iki ayrı rejim işliyor. Havacılıkta talimata aykırılık hâlinde 2920 sayılı Kanun'un ceza hükümleri ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmelik uygulanıyor; uçuş disiplinsizliğinde pilot lisansı kusur derecesine göre bir aydan iki yıla kadar askıya alınabiliyor, üç yıl içinde tekrarı hâlinde iptal ediliyor ve beş yıl süreyle yeniden lisans düzenlenmiyor. Veri koruma tarafında ise 2026 yılı için aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi 85.437 TL ile 1.709.200 TL, veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklerin ihlali 256.357 TL ile 17.092.242 TL arasında idari para cezası gerektiriyor.

Drone'u işinde kullanan bir şirketseniz üç soruya bugün cevap verebiliyor olmanız gerekiyor: hangi çekimin hukuki sebebi nedir, ham kayıtlar nerede duruyor ve ne zaman siliniyor, görüntüleri kimlerle paylaşıyorsunuz. KVKK Danışman'ın ücretsiz ön değerlendirmesinde drone ile yürüttüğünüz çekim süreçlerini, aydınlatma yönteminizi, veri işleyen sözleşmelerinizi ve saklama sürelerinizi mevcut düzenlemelerle karşılaştırıp eksik kalan başlıkları çıkarıyoruz.

Randevu Al